Η θεωρία των παιγνίων και το σύγχρονο οικονομικό σύστημα

Κάποιοι έλεγαν ότι ο Johnny ήταν ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου. Αν μη τι άλλο, ο John von Neumann ήταν ένα παιδί - θαύμα που μετεξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του 20ού αιώνα. Όταν το 1928 έγινε γνωστό ότι κατέφτασε αργοπορημένος σε ένα συνέδριο με ταξί, έχοντας μόλις κακογράψει σε ένα παλιόχαρτο την επιφοίτηση που του είχε πριν λίγο έρθει και θα αποτελούσε την πρώτη διατύπωση του περίφημού του "θεωρήματος minimax", οι άνθρωποι του κύκλου του απλά κούνησαν το κεφάλι, χωρίς καμία έκπληξη και μην περιμένοντας τίποτα άλλο. Εκείνος ήταν ακριβώς ο τρόπος που ο von Neumann λειτουργούσε. Αυτός ο φευγάτος τύπος συνεισέφερε στην κβαντομηχανική, την λογική, την άλγεβρα, οπότε γιατί να του ξέφευγε και η θεωρία των παιγνίων; Ε λοιπόν, δεν του ξέφυγε - και μαζί με τον Oskar Morgenstern συνέγραψαν κι εξέδωσαν το 1944 την περίφημη πραγματεία Η θεωρία των παιγνίων και η οικονομική συμπεριφορά. Στην ευρύτερή της έννοια, η θεωρία των παιγνίων (όπου η έννοια παίγνιο, παιχνίδι, δεν αναφέρεται απαραίτητα σε κάποιο παιχνίδι καθεαυτό, αλλά και σε κάποια οικονομική συναλλαγή, τον τζόγο, τα tests ή ακόμα και τις διαδικασίες διαβούλευσης μιας επιτροπής για την λήψη αποφάσεων) είχε απασχολήσει πρωτογενώς τους μαθηματικούς από την αρχαιότητα, ενώ η πρώτη στιβαρά αποδεδειγμένη μαθηματική λύση για ένα παιχνίδι δύο ατόμων δόθηκε από τον Waldegrave το 1773. Ωστόσο, ήταν ο von Neumann που εξέλιξε τα μαθηματικά πίσω από αυτήν, έτσι ώστε από την πιο χοντροκομμένη προσέγγιση του Waldegrave να οδηγηθούμε στο κομψό "παιχνίδι δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα".

Το "παιχνίδι δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα" ακούγεται περίπλοκο και δυσνόητο, αλλά η λογική του είναι απλούστατη. Μιλάμε στην ουσία για ένα παιχνίδι που "παίζεται" από δύο ανθρώπους, εταιρείες, ομάδες κ.ο.κ. και στο οποίο η μία πλευρά κερδίζει αυτό που χάνει η άλλη. Αν ο Α κερδίσει 100 ευρώ, ο Β θα χάσει 100. Δεν μπορούμε να μιλάμε για κάποια συνεργασία μεταξύ του Α και του Β - έχουμε να κάνουμε με καθαρό ανταγωνισμό και με απόλυτα νικητές και απόλυτα χαμένους. Χρησιμοποιώντας πρόσημα ( +  για το κέρδος και  -  για την ζημία) κι εμπίπτωντας εν προκειμένω στην λεγόμενη "win win language", ο Α κερδίζει  + 100 ευρώ και ο Β "κερδίζει"  - 100 ευρώ, οπότε το αθροισμα των ποσοτήτων είναι  + 100 - 100 = 0. Από αυτήν την λογική προκύπτει και το όνομα "παιχνίδι δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα".

Ας σκεφτούμε τώρα δύο νέα τηλεοπτικά δίκτυα, το ATV και το BTV, τα οποία σκοπεύουν να επεκταθούν είτε στην Ελλάδα είτε στην Κύπρο. Κάθε δίκτυο μπορεί να επιλέξει μόνο μία από τις δύο χώρες για την επέκτασή του και η επιλογή αυτή θα γίνει βάσει της προσδοκώμενης αύξησης του αριθμού των τηλεθεατών που επιδιώκει το καθένα. Διάφοροι ανεξάρτητοι αναλυτές έχουν υπολογίσει την ανά περίπτωση επαύξηση του τηλεοπτικού κοινού και υποθέτουμε πως και τα δύο δίκτυα έχουν απεριόριστη πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας αυτής. 'Εστω, λοιπόν, ότι τα αποτελέσματα συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα, όπου οι αριθμοί μέσα στα κουτάκια αντιστοιχούν σε εκατομμύρια τηλεθεατές.

		BTV
		Ελλάδα	Κύπρος
ΑΤV	Ελλάδα	+ 5	- 3
	Κύπρος	+ 2	+ 4

Έστω ότι το σύμβολο  +  υποδηλώνει αύξηση του αριθμού των τηλεθεατών για το ATV και αντίστοιχη μείωση για το BTV, ενώ το  -  αύξηση του αριθμού των τηλεθεατών για το BTV και αντίστοιχη μείωση για το ATV. Θεωρούμε ότι τα δίκτυα θα πάρουν τις αποφάσεις τους βασιζόμενα στον παραπάνω πίνακα, ότι οι αποφάσεις αυτές θα είναι ταυτόχρονες και ότι ο σκοπός και των δύο είναι (λογικά) προς την όσο το δυνατόν πιο συμφέρουσα για το καθένα αντίστοιχη κατεύθυνση. Έτσι λοιπόν, μερικά συμπεράσματα που προκύπτουν από τον πίνακα είναι π.χ. ότι αν και τα δύο δίκτυα επεκταθούν στην Ελλάδα, το ATV θα κερδίσει 5 εκατομμύρια τηλεθεατές ενώ το BTV θα χάσει άλλους τόσους, αν και τα δύο επεκταθούν στην Κύπρο, το ATV θα κερδίσει 4 εκ. τηλεθεατές ενώ το BTV θα χάσει και πάλι άλλους τόσους, ενώ αν το ATV επεκταθεί στην Ελλάδα και το BTV στην Κύπρο, θα συμβούν τα εξής:

(i) Στην Ελλάδα το ATV κερδίζει 5 εκ. τηλεθεατές ενώ το BTV χάνει 5 εκ.
(ii) Στην Κύπρο το ΑTV χάνει 3 εκ. τηλεθεατές και το BTV κερδίζει 3 εκ.
(iii) Συνολικά, λοιπόν, το ATV κερδίζει 2 εκ. ενώ το BTV χάνει 2 εκ.

Βάσει λοιπόν του πίνακα και των συμπερασμάτων που προκύπτουν, αν το ATV επιλέξει την Ελλάδα, το χειρότερο που θα μπορούσε να του τύχει θα ήταν να χάσει 3 εκ. τηλεθεατές, κερδίζοντας όμως 2 εκ. Αν επιλέξει την Κύπρο, το χειρότερο που θα μπορούσε να του τύχει θα ήταν το κέρδος 2 εκ. τηλεθεατών. Ό,τι και να επιλέξει το BTV, το ATV θα κερδίσει κατ'ελάχιστο 2 εκ. τηλεθεατές. Κοιτάζοντάς το αριθμητικά, το ATV παίρνει τα δύο ελάχιστα νούμερα της κάθε σειράς ( - 3 στην πρώτη, + 2 στην δεύτερη) κι επιλέγει εκείνη που εμπεριέχει το μέγιστο των δύο ελαχίστων (συγκεκριμένα, την δεύτερη σειρά που περιέχει το + 2).
Το BTV είναι σε δυσμενέστερη θέση, αλλά μπορεί και πάλι να ακολουθήσει μια στρατηγική ώστε από την μία να ελαχιστοποιήσει τις απώλειές του και από την άλλη να θέσει τις βάσεις για μια καλύτερη επόμενη τηλεοπτική χρονιά. Αν το BTV επιλέξει τη Ελλάδα, το χειρότερο που θα μπορούσε να του συμβεί θα ήταν να χάσει 5 εκ. τηλεθεατές, ενώ αν διάλεγε την Κύπρο θα έχανε στην χειρότερη περίπτωση 4 εκ. τηλεθεατές. Ό,τι και να επιλέξει το ATV, το BTV θα χάσει κατ'ελάχιστο 4 εκ. τηλεθεατές. Κοιτάζοντάς το αριθμητικά, το ATV παίρνει τα δύο μέγιστα νούμερα της κάθε στήλης ( + 5 στην πρώτη, + 4 στην δεύτερη) κι επιλέγει εκείνη που εμπεριέχει το ελάχιστο των δύο μεγίστων (συγκεκριμένα, την δεύτερη στήλη που περιέχει το + 4).
Βλέπουμε λοιπόν ότι η ασφαλέστερη στρατηγική τόσο για το ATV, όσο και για το BTV, είναι για το καθένα η Κύπρος, ανεξάρτητα με το τί θα επιλέξει το άλλο. Αν επιλέξουν, συνεπώς, και τα δύο την Κύπρο (η οποία είναι η λογική επιλογή, εφόσον είναι και η πιο ασφαλής) τότε βάσει του πίνακα το ATV θα κερδίσει 4 εκ. τηλεθεατές και το BTV θα χάσει άλλους τόσους.
Από αυτό το σημείο και μετά είναι που η θεωρία των παιγνίων αρχίζει να δουλεύει, ή όπως αλλιώς λέγεται, που "αρχίζει ο καθορισμός του παιχνιδιού". 'Εστω ότι την επόμενη χρονιά, τα δύο δίκτυα σκέφτονται να επεκταθούν και στην Ιταλία. Λόγω διαφορετικών πλέον συνθηκών τηλεθέασης, από τις αναλύσεις προκύπτει ο επόμενος, αλλαγμένος σε σχέση με τον προηγούμενο, πίνακας.

		BTV
		Ιταλία	Ελλάδα		Κύπρος	Ελάχιστο γραμμής
ATV	Ιταλία	+ 3	+ 2	+ 1		+ 1
	Ελλάδα	+ 4	- 1	0		- 1
	Κύπρος	- 3	+ 5	- 2		- 3
	Μέγιστο στήλης	+ 4	+ 5	+ 1

Όπως πριν, η ασφαλέστερη στρατηγική για το ATV είναι να επιλέξει την γραμμή όπου μεγιστοποιείται το ελάχιστο, τουτέστιν από τα  + 1,  - 1 και  - 3 επιλέγει το  + 1 και άρα την Ιταλία. Αντίστοιχα, το BTV οφείλει να επιλέξει την στήλη όπου ελαχιστοποιείται το μέγιστο, επόμενως την Κύπρο η οποία αντιστοιχεί στο  + 1 που είναι μικρότερο των  + 4 και  + 5.
Επιλέγοντας την Ιταλία, είναι εγγυημένο ότι το ATV θα κερδίσει τουλάχιστον 1 εκ. τηλεθεατές ό,τι και να επιλέξει το BTV. Αντίστοιχα, αν το BTV επιλέξει την Κύπρο, είναι εγγυημένο ότι θα χάσει το πολύ 1 εκ. τηλεθεατές, ό,τι και να επιλέξει το ATV. Αυτές οι επιλογές λοιπόν αναπαριστούν τις καλύτερες δυνατές για κάθε δίκτυο αντίστοιχα, αν και στο παράδειγμά μας το BTV εξακολουθεί να αδικείται σε σχέση με το ATV.  Επειδή στην περίπτωσή μας ισχύει η ισότητα

μέγιστο των ελαχίστων των γραμμών = ελάχιστο των μεγίστων των στηλών =  + 1

λέμε ότι υπάρχει σημείο καμπής/ισορροπίας και ότι το παιχνίδι είναι "καθορισμένο". Με άλλα λόγια, "καθορισμένο" παιχνίδι μεταξύ δύο παιχτών ονομάζεται εκείνο όπου υπάρχει συγκεκριμένο σημείο καμπής/ισορροπίας και άρα υπάρχει συγκεκριμένη στρατηγική που μπορεί να ακολουθήσει ο κάθε παίχτης, ανεξάρτητα με τις επιλογές του άλλου αλλά ταυτόχρονα με αυτές, ώστε να μεγιστοποιήσει τα κέρδη και/ή να ελαχιστοποιήσει τις απώλειές του.

Δεν είναι όλα τα "παιχνίδια δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα" καθορισμένα, ούτε έχουν όλα σημεία καμπής/ισορροπίας. Μια χαρακτηριστική κατηγορία μη καθορισμένων παιχνιδιών είναι τα "επαναλαμβανόμενα παιχνίδια" όπως, μεταξύ άλλων, το "πέτρα - ψαλίδι - χαρτί". Φαντάζομαι πως δεν θα υπάρχει άνθρωπος που σαν παιδί (καμιά φορά και σαν ενήλικας) δεν έχει παίξει το συγκεκριμένο παιχνίδι. Ωστόσο, για λόγους πληρότητας, ακολουθεί η περιγραφή του: οι δύο παίχτες έχουν το ένα χέρι πίσω από την πλάτη ή το κεφάλι τους και μετράνε μαζί ως το 3. Με το που λένε "3" εμφανίζουν ταυτόχρονα τα χέρια τους, οπότε ο καθένας θα έχει επιλέξει (ανεξάρτητα από τον άλλον) ή την γροθιά (πέτρα), ή τον δείκτη και τον παράμεσο προτεταμένους (ψαλίδι), ή την παλάμη (χαρτί). Η πέτρα νικάει σπάζοντας το ψαλίδι αλλά χάνει όταν την τυλίγει το χαρτί, το ψαλίδι κόβει το χαρτί αλλά καταστρέφεται από την πέτρα και το χαρτί τυλίγει την πέτρα αλλά κόβεται από το ψαλίδι. Με βάση αυτήν την λογική, κατασκευάζουμε έναν παρόμοιο με τους προηγούμενους πίνακα, όπου το 0 αντιπροσωπεύει την ισοπαλία, το  + 1 την νίκη και το  - 1 την ήττα.

		Παίχτης 2
		Χαρτί	Ψαλίδι		Πέτρα	Ελάχιστο γραμμής
Παίχτης 1	Χαρτί	0	- 1	+ 1		- 1
	Ψαλίδι	+ 1	0	- 1		- 1
	Πέτρα	- 1	+ 1	0		- 1
	Μέγιστο στήλης	+ 1	+ 1	+ 1

Το παιχνίδι επαναλαμβάνεται μέχρις ότου οι παίχτες βαρεθούν ή αρχίσουν να τσακώνονται. Ανεξάρτητα όμως από το πόσες φορές θα παιχτεί, εμφανίζει μια χαρακτηριστική και ουσιώδη διαφορά σε σχέση με το προηγούμενο παράδειγμα με τα τηλεοπτικά δίκτυα. Η ισότητα μεταξύ του μεγίστου των ελαχίστων των γραμμών και του ελαχίστου των μεγίστων των στηλών δεν ισχύει. Συνεπώς δεν υπάρχει σημείο καμπής/ισορροπίας και άρα δεν υπάρχει συγκεκριμένη στρατηγική που να μπορεί να ακολουθήσει ο κάθε παίχτης, ανεξάρτητα αλλά ταυτόχρονα με τον άλλον, ώστε αυτή να είναι η καλύτερη δυνατή. Για παράδειγμα, αν ο ένας αποφασίσει να επιλέγει συνεχώς το "χαρτί", μετά από ελάχιστους γύρους ο άλλος θα το καταλάβει και θα επιλέγει με την σειρά του μόνο "ψαλίδι". Αυτό που πρέπει να κάνει ο κάθε παίχτης είναι να ακολουθήσει μια "μικτή στρατηγική", η οποία στηρίζεται μαθηματικά στην θεωρία των πιθανοτήτων και περιγράφεται με το προαναφερθέν περίφημο "θεώρημα minimax", το οποίο όμως δεν θα αναφερθεί εδώ γιατί θα ξεφύγουμε από το θέμα μας. Αρκεί μόνο να επισημανθεί ότι το εν λόγω θεώρημα αναγνωρίζει, μεταξύ άλλων, ότι όπου υπεισέρχεται ανθρώπινος/ψυχολογικός παράγοντας (π.χ. όταν ένας παίχτης προσπαθεί να ξαφνιάσει τον αντίπαλο του κάνοντας κάτι μη αναμενόμενο), οι αστάθμητες μεταβλητές αρχίζουν και συσσωρεύονται σε τέτοιο βαθμό ώστε η περιγραφή μιας μικτής στρατηγικής γίνεται, αν και όχι αδύνατη, ιδιαίτερα δύσκολη.
Η θεωρία των παιγνίων αρχίζει να μας πετάει στα βαθιά όταν προχωράμε και πέρα από τον von Neumann και αρχίζουμε να μελετάμε "παιχνίδια δύο ατόμων με άθροισμα διάφορο του μηδενός". Τέτοια παιχνίδια υφίστανται όταν ο κάθε παίχτης έχει τον δικό του, ξεχωριστό πίνακα κέρδους/ζημίας, έτσι ώστε η τελική έκβαση του παιχνιδιού να εξαρτάται όχι μόνο από τις αποφάσεις του καθενός ξεχωριστά, αλλά και τον τρόπο που οι αποφάσεις αυτές αλληλεπιδρούν με εκείνες του άλλου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για παιχνίδια τέτοιου είδους είναι το γνωστό "δίλημμα των δύο κρατουμένων" που σχεδίασε το 1950 ο A. W. Tucker.
Τροποποιώντας το παράδειγμα αυτό, έστω ότι έχουμε δύο ευτραφείς πολιτικούς, τον Βρασίδα Ρουσφετόπουλο και τον Επαμεινώνδα Καρεκλοκένταυρο (κάθε ομοιότητα με πραγματικά πρόσωπα είναι εντελώς συμπτωματική), οι οποίοι συλλαμβάνονται και οδηγούνται προς ανάκριση υπό την κατηγορία δημοσιονομικής απάτης (πράγμα που στην πραγματικότητα ποτέ, επαναλαμβάνω, ΠΟΤΕ δεν έχουν κάνει οι αξιοσέβαστοι, θαυμάσιοι, αθώοι, καταπληκτικοί, υπέροχοι, μοχθούντες για το καλό του τόπου Έλληνες πολιτικοί). Ο Ρουσφετόπουλος και ο Καρεκλοκένταυρος ανακρίνονται σε διαφορετικές αίθουσες ώστε να μην μπορέσουν, δυνητικά, να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Τα αποτελέσματα του παιχνιδιού, εν προκειμένω η ποινή φυλάκισης, δεν εξαρτώνται μόνο από το τί απαντάει ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και το τί απαντάει ο ένας σε σχέση με τον άλλον. Βάσει των λεγομένων του εισαγγελέα και των δικηγόρων, καταστρώνουμε τους δύο επόμενους απλοποιημένους πίνακες, όπου οι αριθμοί αναπαριστούν τα χρόνια φυλάκισης που μπορούν να προταθούν ως ποινή.

Ρουσφετόπουλος		Καρεκλοκένταυρος
		Ομολογεί	Δεν ομολογεί
Ρουσφετόπουλος	Ομολογεί	+ 20	+ 10
	Δεν ομολογεί	+ 50	0

Καρεκλοκένταυρος		Καρεκλοκένταυρος
		Ομολογεί	Δεν ομολογεί
Ρουσφετόπουλος	Ομολογεί	+ 20	+ 50
	Δεν ομολογεί	+ 10	0

Αν ομολογήσει ο Ρουσφετόπουλος και όχι ο Καρεκλοκένταυρος, τότε ο Ρουσφετόπουλος φορτώνεται με ποινή 10 ετών (βάσει του πίνακα του Ρουσφετόπουλου) και ο Καρεκλοκένταυρος την πατάει άσχημα, καθώς τρώει 50 χρονάκια (βάσει του πίνακα του Καρεκλοκένταυρου). Αν ομολογήσει ο Κ. αλλά δεν ομολογήσει ο Ρ., τότε ο Ρ. είναι αυτός που τρώει την κάθειρξη των 50 ετών (βάσει του πίνακα του Ρ.), ενώ ο Κ. την γλιτώνει σχετικά φτηνά με 10 χρόνια (βάσει του πίνακα του Κ.). Αν ομολογήσουν και οι δύο (πού τέτοια τύχη), τρώνε ο καθένας από 20 χρόνια, ενώ αν δηλώσουν και οι δύο αθώοι, τότε την γλιτώνουν χωρίς ποινή και φεύγουν σαν κύριοι (ελπίζουμε προσωρινά). Παρατηρούμε ότι η συνθήκη του να κρατηθούν οι κατηγορούμενοι σε διαφορετικές αίθουσες ανάκρισης είναι που ορίζει τις πιθανές εκβάσεις του παιχνιδιού, καθώς αν βρισκόντουσαν μαζί θα μπορούσαν να συνεννοηθούν για να επιλέξουν την μοναδική λύση που θα ήταν η καλύτερη δυνατή για αυτούς (στην περίπτωσή μας, να δηλώσουν και οι δύο αθώοι).
Τα τρία αυτά παραδείγματα παιχνιδιών  (το "παιχνίδι δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα και σημείο καμπής/ισορροπίας", το "παιχνίδι δύο ατόμων με μηδενικό άθροισμα χωρίς σημείο καμπής/ισορροπίας" - "επαναλαμβανόμενο παιχνίδι" - και το "παιχνίδι δύο ατόμων με άθροισμα διάφορο του μηδενός") αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της θεωρίας των παιγνίων. Φυσικά, η θεωρία δεν εξαντλείται ούτε στο ελάχιστο σε αυτά. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι ακόμα μεγαλύτερη φήμη από τους von Neumann, Morgenstern και Tucker έχει ένας άλλος μαθηματικός, που διανύει πλέον την ένατη δεκαετία της ζωής του και του οποίου τα προσωπικά πάθη και την μάχη ενάντια στην σχιζοφρένεια απέδωσε το 2001 η ταινία A beautiful mind με πρωταγωνιστή τον Russell Crowe - ο John F. Nash, που τιμήθηκε το 1994 με το Βραβείο Nobel Οικονομίας για την εκπληκτική δουλειά που έκανε στην αναμόρφωση της θεωρίας των παιγνίων.

Ο Nash με τους συνεργάτες του επέκτεινε την θεωρία στις περιπτώσεις παιχνιδιών με περισσότερους των δύο παιχτών καθώς και σε παιχνίδια όπου υφίστανται συνεργασία μεταξύ των παιχτών, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου ο σκοπός της συνεργασίας είναι η καταστροφή (η "έξοδος από το παιχνίδι") ενός άλλου παίχτη ή ομάδας παιχτών. Το "σημείο ισορροπίας του Nash", κάτι σαν το κλασικό σημείο καμπής/ισορροπίας, άνοιξε νέους δρόμους και προοπτικές στην κατανόηση και την χειραγώγηση των δεδομένων ή μελλοντικών οικονομικών καταστάσεων.
Μελετώντας την καπιταλιστική ανάπτυξη κυρίως των Η.Π.Α. αλλά και των χωρών της Ευρώπης (είτε ανήκουν στην Ε.Ε., είτε όχι) και των περισσότερων χωρών του πρώην Ανατολικού Μπλοκ μετά την κατάρρευση της Ε.Σ.Σ.Δ., είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς ότι ο τρόπος που δουλεύουν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, οι τραπεζικοί όμιλοι, το χρηματιστήριο, οι οίκοι αξιολόγησης και γενικά κάθε γρανάζι αυτού του ετοιμοθάνατου πια συστήματος, ακολουθεί μια αναλυτική λογική που προκύπτει ως επί το πλείστον από την θεωρία των παιγνίων. Δεν νοείται οικονομολόγος, αναλυτής και γενικά επιστημονικός μεγαλοπαράγοντας των εκάστοτε οργανισμών που να μην είναι γνώστης και χρήστης των θεωρημάτων και πορισμάτων της περιώνυμης αυτής θεωρίας. Ο τρόπος φυσικά που χρησιμοποιείται κι επεκτείνεται η θεωρία στις μέρες μας, πακέτο με την θεωρία των πιθανοτήτων και τις συναρτήσεις προτιμήσεων/χρήσεων με τα διαφορετικά βάρη όσων αφορά τις εκάστοτε επιλογές, έχει μετεξελιχθεί και περάσει σε άλλες σφαίρες - θα έλεγε κανείς, και σε άλλα επίπεδα εξανδραποδισμού του πιο αδύνατου παίχτη, εν προκειμένω των εξαθλιωμένων οικονομικά τάξεων.
Το σύγχρονο σύστημα απαγορεύει την ύπαρξη "win - win" καταστάσεων, τέτοιων όπως στην περίπτωση του παραδείγματος των δύο κρατουμένων όπου υπάρχει 25% πιθανότητα να την γλιτώσουν και οι δύο αν συνεργαστούν μεταξύ τους τυχαία και 100% πιθανότητα αν συνεννοηθούν. Η κατάσταση τις τελευταίες δεκαετίες περιλαμβάνει αποκλειστικά παιχνίδια όπου θα υπάρχει ΠΑΝΤΑ χαμένος. Προσπερνώντας την σκέψη ότι η πιθανότητα να κερδίσουν όλοι είναι έτσι κι αλλιώς απειροελάχιστη στον πραγματικό κόσμο, το σημείο στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε είναι στο ποιός είναι ο χαμένος - όπου χαμένος δεν νοείται αναγκαστικά αυτός που χάνει πάντα, αλλά αυτός που χάνει τουλάχιστον στην πλειονότητα των περιπτώσεων.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα διατυπώνεται με την μέθοδο της αντίθεσης. Αυτοί που ΔΕΝ είναι χαμένοι είναι οι τραπεζικοί όμιλοι, οι χρηματοπιστωτικοί οίκοι και οι πολυεθνικές μετοχικές εταιρείες (νοώντας και πάλι ότι ο κερδισμένος δεν είναι αυτός που κερδίζει πάντα, αλλά αυτός που κερδίζει στις περισσότερες περιπτώσεις). Οπότε, οι χαμένοι είναι όλοι οι υπόλοιποι. Κράτη, κυβερνήσεις, ο απλός κοσμάκης. Μάλιστα, οποιαδήποτε προσπάθεια αλλαγής των συνθηκών με το ανακάτωμα των ανίδεων και αφελών στα αδηφάγα στομάχια του συστήματος κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία - φαντάζομαι, θυμάστε τί έγινε στα '90s με την χρηματιστηριακή φούσκα. Άλλωστε, και η καταστροφική κρίση που διανύουμε τώρα αποτελεί το aftermath της μεσιτικής κρίσης που έπληξε τις Η.Π.Α. πριν λίγα χρόνια κι έχει οδηγήσει στην τριτοκοσμική κατάσταση που βιώνουμε.
Και στις δύο αυτές περιπτώσεις διαπράχθηκε το ίδιο θεμελιώδες λάθος - άνθρωποι μη γνωρίζοντες τον τρόπο που δουλεύει κι έχει υπολογιστεί το καθετί στο παγκόσμια ιδιοσυνδεδεμένο καπιταλιστικό καθεστώς, προσπάθησαν - ανεπιτυχώς, φυσικά - να αλλάξουν τις συνθήκες και τις πιθανότητες σε ένα παιχνίδι στο οποίο επιτελούσαν ήδη και συνέχισαν να επιτελούν τον ρόλο των χαμένων. Στο μεν χρηματιστήριο νόμισαν ότι εκμεταλλεύτηκαν μια στιγμιαία αδυναμία των οικονομικών κολοσσών και προσπάθησαν να τους πληρώσουν με το ίδιο νόμισμα, εξαργυρώνοντάς το νόμισμα αυτό παίρνοντας δάνεια για να αγοράσουν 15 σπίτια και άλλα τόσα αμάξια. Φυσικά, τα χρήματα αυτά ήταν πλασματικά και για αυτό και χάθηκαν. Τα χρέη όμως λόγω των δανείων στις τράπεζες ήταν πολύ πραγματικά, εξού και η φούσκα. Στην περίπτωση της τωρινής κρίσης, αντίστοιχα, ο συνδυασμός διαφόρων τυχαίων παραγόντων οδήγησε στην υπερτίμηση της ακίνητης ιδιοκτησίας στις πιο prosperous πολιτείες των Η.Π.Α., οπότε οι άνθρωποι έσπευσαν να υποθηκεύσουν τα σπίτια τους για να πάρουν καταναλωτικά δάνεια, σίγουροι ότι η αύξηση της αξίας της ήδη υποθηκευμένης περιουσίας θα τους επέτρεπε όχι μόνο να αποπληρώσουν τα δάνεια (έχοντάς τα φυσικά ξοδέψει καλοπερνώντας), αλλά και να βγάλουν κέρδος. Υπολόγιζαν όμως χωρίς τον ξενοδόχο, καθώς το νέο απότομο κραχ έριξε κατακόρυφα τις τιμές και ούτε οι χρεωμένοι μπορούσαν να πληρώσουν τα χρέη τους (μάλιστα έμειναν και άστεγοι), ούτε οι τράπεζες μπορούσαν να κινηθούν γιατί είχαν μείνει με μηδενικό ρευστό κι ένα σωρό υποθηκευμένα σπίτια που δεν τα ήθελε κανείς. Αυτή η κρίση μετατοπίστηκε με τα χρόνια στην Ευρώπη, όπου ανέπτυξε απειράριθμες παραφυάδες και συνδεόμενη με την ασταθή κατάσταση και την βρώμικη πολιτική του παρελθόντος δημιούργησε την σημερινή horror/splatter ταινία, στην οποία η Ελλάδα έχει την προνομιακή θέση να είναι πρωταγωνίστρα. Ένας ρόλος άξιος για Χρυσό Βατόμουρο.
Ιδού, μόλις διαβάσατε το θέμα των Zeitgeist I και II σε δύο - τρεις παραγράφους, χωρίς τις θεωρίες συνομωσίας και την μονότονη φωνή του narrator.
Πραγματικά, η θεωρία των παιγνίων είναι σατανικά ακριβής. Ακόμα και αν η κρίση έπληξε και την πλευρά των "νικητών" (βλ. η κατάρρευση της Lehman Brothers), η κατάσταση ήταν έτσι υπολογισμένη εκ των προτέρων ώστε οι χαμένοι να παραμείνουν χαμένοι. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι, στην περίπτωσή μας, τα 3/4 των χρημάτων που πήραμε με τα Μνημόνια (έχει καταντήσει μισητή λέξη, πλέον) πήγαν στην τόνωση των τραπεζών και τα υπόλοιπα εξυπηρέτησαν άλλους, σκιώδεις σκοπούς. Πήγε τίποτα στην ανάπτυξη; Τίποτα. Ξεκαθάρισε ο δημοσιονομικός βόθρος; Καθόλου. Έγιναν κάποιες προσπάθειες για τα μάτια του κόσμου, αλλά στην ουσία το ρουσφετιλίκι έμεινε ίδιο και απαράλλαχτο. Ακόμα και το σκάνδαλο της Siemens ρύθμιστηκε πρόσφατα εξωδικαστικά, σαν να λέμε, τα κουκουλώνουμε εμείς κι εσείς να πάτε να πνιγείτε! Χα! Σχεδόν κανείς από τους υπαιτίους της κατάστασης αυτής, τους περιώνυμους "νικητές" του παιχνιδιού του οποίου η κρίση αποτελεί ταυτόχρονα ανωμαλία αλλά και φυσική μετεξέλιξη, δεν πλήρωσε ούτε στο ελάχιστο. Ξέρετε ποιός την πλήρωσε, ακριβότατα μάλιστα. Αν θέλετε να το χωνέψετε ακόμα καλύτερα, κοιτάξτε στον καθρέφτη και ουρλιάξτε "κάποια καθίκια με έκαναν loser χωρίς να έχουν το παραμικρό δικαίωμα!"
Δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τον von Neumann για την διατύπωση της τόσο χρησιμοποιημένης για την εκδούλευση των μαζών θεωρίας των παιγνίων, όπως δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τον Einstein για το ότι τα πορίσματά του χρησιμοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, στην κατασκευή της ατομικής βόμβας. Όπως συμβαίνει παντού στην επιστήμη, πρακτική και ανθρωπιστική σημασία έχει ο τρόπος και ο λόγος χρήσης κι εφαρμογής των εκάστοτε θεωριών κι επιτευγμάτων. Οι θεωρίες αυτές καθεαυτές διατυπώνονται αποκλειστικά και μόνο για τις πνευματικές ανάγκες του ανθρώπου και για την ασίγαστη δίψα του να γνωρίσει, να καταλάβει και να περιγράψει τον κόσμο. Η εφαρμογή τους... λοιπόν, αυτό είναι άλλο καπέλο. Αν και... αν μπορούσα να γυρίσω με μια χρονομηχανή στο παρελθόν μαζί με κάποιο κουνελάκι του Playboy, να την πασάρω στον von Neumann και να τον πείσω να εγκαταλείψει την γυναίκα του και την δουλειά του πάνω στην θεωρία των παιγνίων για να εγκατασταθεί μαζί με το κουνελάκι στα Barbados, θα το έκανα.

Καταλήγουμε στο ότι τα μαθηματικά είναι αδυσώπητα - είτε βλέποντάς το ιδεαλιστικά και θεωρώντας τα σαν αυθύπαρκτες υπάρξεις, είτε έχοντας κατά νου τις πρακτικές τους χρήσεις και μόνο. Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις με μη μαθηματικούς τρόπους μια μαθηματικά υπολογισμένη κατάσταση;
Το συμπέρασμα που θα μπορούσε να προκύψει από αυτήν την ανάλυση φαίνεται να είναι ότι την έχουμε βάψει -  τώρα και για πάντα. Κι όμως, δεν είναι αυτό. Προηγουμένως, αναφέρθηκα στο καπιταλιστικό σύστημα ως ετοιμοθάνατο. Εμμένοντας στον χαρακτηρισμό αυτό σε αρκετά παρομοίου περιεχομένου προηγούμενα posts, προσπάθησα διαλεκτικά και υπό διάφορες οπτικές γωνίες να δείξω ότι βρισκόμαστε στο κατώφλι της κατάρρευσής του. Ε λοιπόν, τώρα μπορεί η κατάρρευση αυτή να περιγραφεί και μαθηματικά. Ήδη από την απλή διατύπωση του "θεωρήματος minimax", γίνεται ρητό ότι ο ανθρώπινος/ψυχολογικός παράγοντας εισάγει μεταβλητές που δεν μπορούν να πινακοποιηθούν κι έτσι μπορεί να μεταβληθεί δυναμικά η κατάσταση - πόσο μάλλον όταν η κατάσταση αυτή έχει υπολογιστεί θεωρώντας ότι οι αδύνατοι και οι αναξιοπαθούντες θα κάθονται εσαεί να βασανίζονται χωρίς να κάνουν κιχ. Αμ δε. Το πράγμα σιγοβράζει, αλλά κανένας δεν προσέχει την χύτρα. Θεωρείται ότι το φαγητό θα βράσει και θα βράσει και θα βράσει και τίποτα κακό δεν θα συμβεί, αλλά έλα όμως που η χύτρα δεν έχει βαλβίδα (κανένας δεν μερίμνησε να της βάλει) και κάποια στιγμή θα σκάσει.
Μια θεώρηση της κατάστασης όπως περιγράφηκε εδώ θα μπορούσε να είναι η λύση. Η πρακτική έκφανση αυτή της θεώρησης αναμένεται τώρα στα κοντά, make no mistake about it. Αλλά και οποιαδήποτε άλλη θεώρηση θα μπορούσε να είναι σωστή ή εφικτή, χωρίς να την έχει διατυπώσει ο Dimos και ο οποιοσδήποτε Dimos. Το μόνο σίγουρο είναι ότι σύντομα οι κανόνες αυτού του άρρωστου παιχνιδιού θα αλλάξουν. Γιατί κανένας δεν γουστάρει να είναι συνεχώς χαμένος... πόσο μάλλον όταν αυτά που χάνει δεν είναι πράγματα που κλέβει ή θα λείψουν σε άλλους που έχουν μια ίση ανάγκη επιβίωσης, αλλά πράγματα δικά του, δεδουλευμένα, πράγματα σημαντικά για την ζωή και την κοινωνική του υπόσταση, πράγματα που ανήκουν στον ίδιο και τα παιδιά του και που του τα κλέβουν οι ήδη έχοντες, πάνω στην αρρωστημένη τους λαιμαργία και την τρελαμένη τους όρεξη για συσσώρευση, συσσώρευση, συσσώρευση, μέχρι να σκάσουν και να καταλήξουν σε μια αηδιαστική λίμνη ανθρώπινης ματαιοδοξίας.
Εσείς, εγώ, εμείς... θέλουμε να παραμείνουμε οι losers;

Read more...

ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ

Το blog διανύει περίοδο σιωπής, καθώς η προετοιμασία μου για το μεταπτυχιακό κι ενδεχομένως και περαιτέρω ακαδημαϊκή σταδιοδρομία εις τα εξωτερικά, η (αστεία, μέσα σε αυτήν την επίγεια ελληνική εργασιακή κόλαση) προσπάθειά μου να ανεξαρτητοποιηθώ όσο το δυνατόν παραπάνω οικονομικά και η (εξαιρετικά στριμωγμένη μέσα σε αυτόν τον κόλαφο που ζούμε) προσωπική μου ζωή, μου αφήνουν ελάχιστο έως μηδαμινό χρόνο για blogging. Ομολογώ πως μου λείπει, αλλά τέτοια ώρα, τέτοια λόγια.

Είχα σκοπό να επανέλθω, ελπίζοντας πως οι παλιότεροι αναγνώστες θα με θυμηθούν και νέοι θα με ανακαλύψουν... αλλά όχι τώρα. Επίσης, είναι γνωστό από το ύφος γραφής και την επιλογή των θεμάτων των αναρτήσεων ότι είχα ανέκαθεν σκοπό - πλην ελαχίστων εξαιρέσεων - να γράφω κείμενα που θα μπορούσαν κάλλιστα να επαναδιαβαστούν και στο μέλλον. Με άλλα λόγια, προτιμούσα, αν όχι να μην ασχολούμαι καθόλου με την επικαιρότητα, να την σχολιάζω εν τούτοις με τρόπο τέτοιο ώστε το σχόλιο αυτό να εντάσσεται σε ένα γενικότερο νοηματικό πλαίσιο ευρέος πεδίου.

Αλλά τώρα δεν γίνεται αυτό. Δεν γίνεται.

Εδώ και δύο χρόνια μας βιάζουν, μας πεθαίνουν, μας κατακρεουργούν. Τα άχρηστα, ύπουλα ανδρείκελα των διαδοχικών δοσίλογων κυβερνήσεων, ναι, ακόμα και αυτής της περιώνυμης "υπηρεσιακής", κατεβάζουν τα χεσμένα τους βρακιά σε έναν κάποιον Thomsen και σε έναν κάποιον Schäuble κι εκείνοι, άτεγκτοι, δικτατορίσκοι, Nazis, γαμημένοι απάνθρωποι που μετρούνε τα ανθρώπινα κορμιά σαν μηδενικά σε επιταγή και τις ψυχές σαν ευρώ, εκείνοι, ποιοί εκείνοι, αυτοί, που είναι στην Ελλάδα εδώ και τώρα, που έχουν το θράσος και το υφάκι και πατούν σε αυτά τα χώματα και που κάποτε (τί κάποτε; 70 μόλις χρονάκια πριν) αιματοκύλισαν το Δίστομο και το κάθε Δίστομο, αυτοί ασελγούν πάνω μας, περιφέροντας τα απαίσια πρόσωπά τους και γράφοντας με την μεγαλύτερη φυσικότητα σε κωλόχαρτα αποφάσεις που στέλνουν στον διάολο δώδεκα εκατομμύρια ανθρώπους. Αλλά ας πούμε, λέω ας, ότι κι εμείς κάνουμε την καρδιά μας πέτρα, δεχόμαστε να ζούμε με μισθό κατώτατο από τον κατώτατο, χωρίς παροχές, χωρίς ασφάλεια, χωρίς τίποτα, αντέχουμε την εξαθλίωση, την καταστροφή της αγοράς, της κοινωνίας, αντικρύζουμε την πλήρη, πέρα για πέρα αληθινή κι επιτέλους φανερή όψη του ετοιμοθάνατου καπιταλισμού, ανεχόμαστε τον κάθε σιχαμένο να μας γαμάει από την πίσω πόρτα και να τινάζει τα φλόκια του πάνω μας (σας φαίνεται απαίσια αυτή η εικόνα μου; Σας φαίνεται άθλια η γλώσσα που χρησιμοποιώ; Ε λοιπόν, είναι. Φυσικά και είναι. Αλλά ας βγει κάποιος να μου πει ότι αυτή η εικόνα δεν είναι μια άλλη όψη της πραγματικότητας). Λέω ΑΣ. ΕΣΤΩ ΟΤΙ ΤΑ ΑΝΕΧΟΜΑΣΤΕ ΟΛΑ, ΓΙΑΤΙ ΑΚΟΜΑ ΕΧΟΥΜΕ ΜΙΑ ΤΡΕΛΗ ΕΛΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ ΟΤΙ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΕΞΩΦΡΕΝΙΚΕΣ ΘΥΣΙΕΣ ΘΑ ΠΙΑΣΟΥΝ ΤΟΠΟ ΚΑΙ ΟΤΙ ΕΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΜΕΛΛΟΝ ΘΑ ΕΡΘΕΙ.

ΑΛΛΑ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΑΚΟΥΣΑ ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΣΥΓΧΩΡΕΙΤΑΙ. ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΑΚΟΥΣΑ ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ. ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΝ ΤΑ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΜΟΥΝΟΠΑΝΑ ΔΕΝ ΣΥΜΦΩΝΗΣΟΥΝ ΣΤΟ ΕΝ ΛΟΓΩ ΜΕΤΡΟ, ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ Ο THOMSEN ΚΑΙ ΤΑ ΤΣΙΡΑΚΙΑ ΤΟΥ ΤΟ ΕΘΕΣΑΝ ΣΑΝ ΟΡΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ.

ΟΙ ΤΡΟΪΚΑΝΟΙ, ΛΟΙΠΟΝ, ΕΘΕΣΑΝ ΣΑΝ "ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΟΡΟ" ΣΤΟ ΥΠΟ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΝΕΟ ΠΑΚΕΤΟ ΜΕΤΡΩΝ ΤΟ ΟΤΙ ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΤΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΘΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΑ 23 ΕΥΡΩ ΑΝΑ ΑΤΟΜΟ, ΛΕΣ ΚΑΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΑΥΤΟΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΘΑ ΑΡΡΩΣΤΗΣΟΥΜΕ ΚΑΙ ΒΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΝΤΟΡΒΑ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΡΙΠΠΗ ΚΑΙ ΑΚΜΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΤΕΤΡΑΠΛΗΓΙΚΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΕΙΣ.

ΣΥΝΕΠΩΣ, ΠΑΙΡΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΠΛΟΥΣΤΑΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΝΟΣ Π.Χ. ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΥ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΗΔΗ ΜΙΣΘΟ ΠΕΙΝΑΣ (Ή ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΣ), ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟΥ ΦΤΑΝΕΙ ΚΑΝ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙ ΤΟΥΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΤΣΙΑ, ΠΟΥ ΑΥΤΟΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΤΡΩΝΕ ΚΑΙ ΠΙΝΟΥΝ ΜΕ ΤΟ ΣΤΑΓΟΝΟΜΕΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ ΝΑ ΠΛΗΡΩΝΕΙ ΑΝΑ ΜΗΝΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 50 - 60 ΕΥΡΩ ΓΙΑ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ, ΑΠΟ ΑΥΤΑ ΤΑ 50 - 60 ΕΥΡΩ ΘΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΜΟΝΟ ΤΑ 23. ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΘΑ ΤΑ ΒΑΛΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΣΕΠΗ ΤΟΥ. ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΑ ΔΗΛΑΔΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ. ΚΑΙ ΜΗΝ ΠΙΑΣΟΥΜΕ ΤΩΡΑ ΤΙΠΟΤΑ ΧΕΙΡΟΤΕΡΕΣ ΧΡΟΝΙΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΠΙΟ ΑΚΡΙΒΑ ΦΑΡΜΑΚΑ.

ΜΕ ΑΛΛΑ ΛΟΓΙΑ, ΘΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ ΝΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΕΙ.

ΜΕ ΑΛΛΑ ΛΟΓΙΑ, ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙ. 

ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΤΕ ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ; ΠΛΕΟΝ ΔΕΝ ΤΙΘΕΤΑΙ ΘΕΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΞΑΘΛΙΩΣΗΣ. ΠΛΕΟΝ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΟΝΤΩΣΗ.

 ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΟΝΤΩΣΗ.

ΕΙΝΑΙ ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ. ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ. ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ ΠΟΥ ΝΟΜΙΜΟΥΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΟΥΝ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ, ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ ΠΟΥ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΟΡΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΖΩΕΣ ΜΑΣ. ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΟΥΝ ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ. ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΕΠΙΖΗΣΟΥΝ ΜΟΝΟ ΟΣΟΙ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΝΑ ΠΛΗΡΩΝΟΥΝ ΓΑΜΗΣΙΑΤΙΚΑ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΤΟΥΣ, ΕΝΩ ΟΙ ΑΛΛΟΙ (ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΙ, ΧΑΜΗΛΟΜΙΣΘΟΙ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ, ΦΤΩΧΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ Κ.Λ.Π.) ΝΑ ΠΕΘΑΝΟΥΝ ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΥΣ ΑΔΕΙΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΓΩΝΙΑ.

ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΣΚΟΤΩΣΟΥΝ.

ΚΑΙ ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΟΥΝ.

ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΟΥΝ, ΑΝ ΤΟΥΣ ΑΦΗΣΟΥΜΕ.

ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΑΦΗΣΟΥΜΕ.

 

ΚΑΙ ΜΗΝ ΑΚΟΥΣΩ ΚΑΝΕΝΑΝ ΝΑ ΛΕΕΙ "ΦΤΑΙΜΕ ΚΙ ΕΜΕΙΣ ΟΜΩΣ" ΓΙΑΤΙ ΘΑ ΤΟΝ ΠΑΡΕΙ Ο ΔΙΑΟΛΟΣ. ΦΤΑΙΜΕ, ΝΑΙ. ΦΥΣΙΚΑ ΚΑΙ ΦΤΑΙΜΕ. ΑΛΛΑ ΕΧΟΥΜΕ ΠΛΗΡΩΣΕΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΓΙΑ ΤΟ ΦΤΑΙΞΙΜΟ ΜΑΣ. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΛΑΘΗ, ΕΣΤΩ ΚΙ ΕΠΑΝΕΙΛΛΗΜΕΝΑ, ΤΟ ΤΙΜΩΡΕΙΣ ΣΤΕΡΩΝΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟ ΧΑΡΤΖΙΛΙΚΙ ΤΟΥ, ΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥ ΤΙΜΩΡΙΕΣ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΠΑΤΣΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ. ΔΕΝ ΤΟ ΚΑΚΟΠΟΙΕΙΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ, ΤΟ ΜΑΣΤΙΓΩΝΕΙΣ, ΤΟ ΚΑΙΣ ΖΩΝΤΑΝΟ, ΤΟ ΚΡΕΜΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΙΔΙΑ ΤΟΥ ΤΑ ΕΝΤΕΡΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΡΙΧΝΕΙΣ ΤΟ ΚΟΥΦΑΡΙ ΤΟΥ ΣΤΑ ΣΚΥΛΙΑ.

Read more...

Η ασπίδα και το σπαθί

Πόσο όμορφο είναι αυτό το τραγούδι... υπάρχει, πράγματι, μια άλλου τύπου φυσικότητα και ειλικρίνεια στην ερμηνεία της Clare Maguire στην συγκεκριμένη ακουστική έκδοση του original κομματιού. Το λάτρεψα! Συνήθως τα κατηφή τραγούδια δεν μου ταιριάζουν, ακόμα και οι μπαλάντες που προτιμώ θέλω να έχουν ένα κάποιο συναισθηματικό ξέσπασμα, μια αλλιώτικη έπαρση, κάτι που να καίει και να ρημάζει ό,τι ήταν, ό,τι είναι και ό,τι πρόκειται να απομείνει μέσα στο ξερό περιτύλιγμα της μνήμης και του πόνου. Και το "The shiel and the sword" είναι ακριβώς ένα τέτοιο κομμάτι, αν και δεν του φαίνεται... γιατί, πολύ απλά, η δικιά του φλόγα είναι υπόγεια. Καίει μέσα βαθιά, χωρίς να γίνεται αρχικά αντιληπτή, αλλά και για αυτόν τον λόγο καίει πολύ, πολύ περισσότερο.

Έγραψα πρόσφατα ένα κομμάτι, μια μπαλάντα (δεν τις συνηθίζω) με πιάνο, που έχει κι εκείνο αυτήν ακριβώς την φωτιά μέσα του, αν και το στιχουργικό μοτίβο είναι διαφορετικό. Έχοντας τις ρίζες του σε μια προσωπική κόλαση που πέρασα πριν λίγο καιρό, όπου βίωσα αβάσταχτα τον πόνο μιας συναισθηματικής απώλειας, μην μπορώντας να αποτινάξω την τυφλή και μονομερή λατρεία που είχα απέναντι σε κάποια, λατρεία που εξέφραζα σπασμωδικά και την είδα τελικά να καταρρέει απέλπιδα μπροστά μου, να αλλοιώνεται, να γίνεται στάχτη και τελικά να εξανεμίζεται ακολουθώντας - αναγκαστικά - τους χρονικούς και χωρικούς κανόνες της λογικής, πιστεύω ότι είναι από τα πιο ειλικρινή κομμάτια που έχω γράψει. Και πιστέψτε με, έχω γράψει πολλά, αν και όχι όλα ιδιαίτερα αξιόλογα. Ελπίζω η τελική μορφή αυτής της μπαλάντας, που δουλεύεται ήδη, να έχει έστω και την μισή δύναμη και ωμότητα, θα έλεγε κανείς, με τα οποία προικίζει η Maguire την δική της ερμηνεία.

Πιθανώς στο μέλλον να αναρτήσω εδώ το προαναφερθέν προσωπικό κομμάτι... προς το παρόν, ας παρασυρθούμε μαζί από την μάχη του σπαθιού και της ασπίδας.

You and I... felt so good to begin with, didn’t we?
Well, now it seems there’s far too many adverts in between.
And we don’t speak anymore... so we’re left in constant silence.
And it’s haunting me... so I’m ready now to fight this.

You have the shield, I’ll take the sword.
I no longer love you, no longer love you...
I’m not afraid of the danger in the dark.
I no longer love you, no longer love you...

You and I... aren’t working out.
And we're burning on the bridges now.
We’re trapped inside...
we're screaming "won’t somebody just let me out?"

You have the shield, I’ll take the sword.
I no longer love you, no longer love you...
I’m not afraid of the danger in the dark.
I no longer love you, no longer love you...

No, no, no, no...

I no longer love you... no longer love you.
I no longer love you.
I no longer love you.

And we don’t speak anymore... so we’re left in this constant silence.
It’s haunting me... so I’ll be ready now to fight this, fight this...

You have the shield, I’ll take the sword
I no longer love you, no longer love you
I’m not afraid of the danger in the dark
I no longer love you, no longer love you...

No, no, no, no...

I no longer love you... no longer love you.
I no longer love you.
I no longer love you.

You and I... felt so good to begin with, didn’t we?
But now it seems thοse shields and swords are haunting me...

Read more...

"Άνθρωπος"

"Μέσα στην κατήφεια αυτού του Μεταπολέμου, που τόσο τον περιμέναμε, κατήφεια που μέσα από αυτήν ο κόσμος ψάχνει να βρει μιαν όψη πιο σταθερή, πιο ασφαλή, κατήφεια συγκροτημένη από λεπταίσθητες απειλές ενδεχόμενων συγκρούσεων και από την ωμή διακρίβωση προβλημάτων που θέτουν η ανασυγκρότηση και η ειρήνη, κατήφεια που μέσα σ'αυτήν βλέπει κανείς ακόμα να λάμπει μια ελπίδα θεμελιωμένη στην θέληση μαζών, ολοένα κι ευρύτερων, για ένα μέλλον πιο ξεκαθαρισμένο, η ποίηση, είτε το θέλουμε είτε όχι, παίρνει θέσεις ανάλογες με τις διάφορες κοινωνικές τάσεις που συγκρούονται σήμερα. Υπερασπίζεται τις ιδεολογίες των συγκροτημένων πολιτικών ομάδων με τόσο περισσότερη πεποίθηση, ώστε νομίζει ότι η ίδια είναι προφυλαγμένη από τα συμφέροντα που, στην πράξη, τις φέρνουν σε σύγκρουση. Υπάρχουν ποιητές που θέλουν να επιστρέψουν στην παραδεισιακή κατάσταση ενός παρελθόντος, ξεχνώντας να μιλήσουν για τις αθλιότητες και τις καταπιέσεις που λάβαιναν χώρα τότε. Υπάρχουν αυτοί που χωρίς να υπολογίζουν τον χρόνο, θέλουν να σταθούν σε ένα παρόν όπου τίποτα πια δεν κινείται. Και υπάρχουν, τέλος, αυτοί που βλέπουν μέσα στο παρόν την προετοιμασία ενός μέλλοντος, όπου η συγκεκριμένη εικόνα ενός κόσμου πιο σύμφωνου με την αξιοπρέπειά τους είναι το αντικείμενο μιας ολικής και σταθερής προσπάθειας προς την γνώση."

Έτσι άρχισε, στην Σορβόνη, στις 11 Απριλίου του 1947, η διάλεξη με τίτλο "Ο υπερρεαλισμός και ο Μεταπόλεμος" που έδωσε ο ποιητής και συνιδρυτής του ντανταϊσμού Tristan Tzara. Ο Tzara, που έθεσε σαν απώτερο στόχο της λόγιάς του καριέρας τον συνδυασμό του υπερρεαλισμού και του μαρξισμού, αλλά παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του δέσμιος της φήμης που είχε σαν ντανταϊστής.

Φαίνεται πως, κατά την διάρκεια του 20ου αιώνα, οι ιδεώδεις εκφραστές των συνειδησιακών μεταστροφών και των αντιλήψεων που ξεπερνούσαν κατά πολύ τους ίδιους εκείνους που τις διετύπωναν, ήταν οι ποιητές. Και αλήθεια, είναι εύκολο να σκεφτούμε ότι ένας από τους πιο φορτωμένους αιώνες της ανθρώπινης ιστορίας, όσων αφορά γεγονότα παγκόσμιας κλίμακας (είτε αιματηρά, όπως οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, είτε πνευματικά, όπως το πρωτοφανές ξέσπασμα απειράριθμων νέων καλλιτεχνικών κινημάτων, είτε κοινωνικά, με επιρροές από και προς τα παραπάνω και άλλα τόσα) δεν θα μπορούσε παρά να διαθέτει ως ακρογωνιαίο λίθο έκφρασης ανθρώπους που μιλάνε πολυσήμαντα και πολυεπίπεδα. Και ο Tzara, όπως διαπιστώνει κανείς από την συνέχεια της ομιλίας του, θεωρούσε ότι αυτό δεν ήταν χαρακτηριστικό του 20ού μόνο αιώνα, αλλά ήταν και θα συνέχιζε να είναι χαρακτηριστικό της σύγχρονης ιστορίας γενικότερα.

Θέλω, λοιπόν, έναν ποιητή να περιγράψει το τώρα.

...

Όχι; Θέλω, έστω, κάποιον να βρει κάτι πιασάρικο για να πει σχετικά με τον 21ο αιώνα.

...

Ελάτε, δεν είναι τόσο δύσκολο. Ο 21ος αιώνας μόλις άρχισε.

...

Ακριβώς. Δεν υπάρχει κανείς. Κανείς που να μπορεί να περιγράψει πράγματα απερίγραπτα. Κανείς που να εκφράζει πρόσωπα ανέκφραστα. Κανείς που να ακούει πράγματα ανείπωτα. Αγαπητέ Tzara, δεν ξέρω αν ακούς εκεί που είσαι, παρέα με τον Braque και τον Picasso, αλλά θέλω να σου πω ότι έκανες ένα μεγαλειώδες λάθος. Δεν υπάρχουν ούτε ποιητές που κανιβαλίζουν το παρελθόν, ούτε ποιητές που ρουφάνε ασυλλόγιστα το παρόν, ούτε ποιητές που ονειρεύονται το μέλλον. Δεν υπάρχουν ποιητές που να αποτελούν αυτό που οραματίστηκες ότι μπορούν να αποτελέσουν. Υπάρχουν μόνο απλοί άνθρωποι, "ποιητές", "καλλιτέχνες", "επιστήμονες", "φτωχοί", "πλούσιοι" ή "ο,τιδήποτε άλλο". Και ναι, ό,τι προαναφέρθηκε είναι μέσα σε ομοιωματικά, γιατί στην τελική κάθε ιδιότητα, όσο ισχυρή και να φαντάζει, όσο σκληρά και να δούλεψε κανείς για να την αποκτήσει και/ή να την απολαμβάνει, δεν είναι παρά μια απλή ιδιότητα. Αυτό που δεν μπορεί κανείς να αλλάξει, κανείς να αμφισβητήσει, είναι η ανθρώπινη υπόσταση του καθενός - είτε κάποιος θεωρεί μηδενιστικά ότι ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένα (σχετικά) έξυπνο δίποδο θηλαστικό που επιλέγει να ντύνει τις ενστικτώδεις γεννετήσιες ορμές του με υπερεκτιμημένες συμπεριφορές που προκύπτουν από χημικές διεργασίες στον εγκέφαλό του και που τις ονομάζει "συναισθήματα", είτε θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι το δοχείο για κάτι άλλο, αιθέριο, που εκπορεύεται από έναν πανταχού απόντα "Θεό", που τελικά όλοι πιστεύουν ότι δεν υπάρχει αλλά διστάζουν να το παραδεχτούν, ή και αν υπάρχει, φαίνεται πως έχει σημαντικότερες δουλειές να κάνει από το να ασχολείται με μια εύθραυστη μάζα από νέυρα, κόκκαλα και αίμα. Η αλήθεια είναι φυσικά κάπου στην μέση των ακραίων αντιλήψεων... και είναι μία: ουδείς δεν μπορεί να απωλέσει την πρωταρχική ανθρώπινή του υπόσταση.

Εφόσον λοιπόν αυτό που χαρακτηρίζει σε θεμελιώδες επίπεδο τον άνθρωπο είναι το γεγονός - ακριβώς - ότι είναι άνθρωπος, πώς έγινε και στο παρελθόν, ακόμα και στο κοντινό παρελθόν του 20ού αιώνα, δευτερεύουσες ιδιότητες του ανθρώπου όπως το να είναι κάποιος ποιητής ή καλλιτέχνης ή επιστήμονας ή ιδεολόγος ή ακόμα και τέρας, δολοφόνος, γενοκτόνος ή βασανιστής, να αποτελέσουν εργαλεία και μοχλό έκφρασης, εξέλιξης και μεταβολής; Με ποιόν τρόπο όλα αυτά, χαρακτηριστικά επίκτητα, που εκπορεύονται από την διάνοια ή την απουσία της διάνοιας του ανθρώπου, έθεσαν τις βάσεις για ένα κάποιο επερχόμενο μέλλον;

Η απάντηση είναι απλή. Γιατί ποτέ, στην έως τώρα ιστορία, δεν αμφισβητήθηκε η πρωτογενής υπόσταση του ανθρώπου. Ακόμα και ο Hitler, οι ιεροεξεταστές του Μεσαίωνα και ο σαμάνος των Μάγια που έτρωγε την ακόμα ζωντανή καρδιά ενός δεκαπεντάχρονου κοριτσιού ήταν άνθρωποι. Απλά για λόγους θρησκευτικούς, ιδεολογικούς, πολιτισμικούς ή επειδή ήταν ψυχανώμαλοι έβγαλαν προς τα έξω την διαστρεβλωμένη, παραμορφωμένη, τερατώδη πλευρά του ανθρώπινου είναι. Όταν μια πυραμίδα έχει εξασφαλισμένη βάση, στερεή και ευρεία, μπορεί να υψωθεί προς ανώτερα κλιμάκια, όλο και στενότερα αλλά όλο και σημαντικότερα. Κλιμάκια που τελικά καθορίζουν τα πάντα, εφόσον υπάρχει η υποστήριξη της βάσης.

Σιγά σιγά όμως αργοσέρνεται στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα - το ψυχανεμιζόμαστε εδώ και λίγο καιρό - μια τρομακτική διαπίστωση: ότι ο 21ος αιώνας έφερε μια νέα πρόκληση. Μία πρόκληση για την βάση. Η πυραμίδα ταρακουνιέται. Τα ανώτερα κλιμάκια γκρεμίζονται. Οι τέχνες, τα γράμματα, οι επιστήμες, τα κοινωνικά πρότυπα και μηχανισμοί, οι επίκτητες και ανώτερες αυτές έννοιες που πάντα όφειλαν και οφείλουν να αποτελούν την κορωνίδα, περνούν πλέον σε δεύτερη μοίρα. Γιατί ποιός νοιάζεται για την κορυφή όταν το θεμέλιο ραγίζει;

Ναι, ο 21ος αιώνας έρχεται για να διαλύσει το δεδομένο, το μοναδικό που ήταν πάντα δεδομένο και αυταπόδεικτο. Κάποτε είχαμε τον άνθρωπο που ήταν "ποιητής", "επιστήμονας", "εργάτης" ή "δολοφόνος". Πλέον όλα οδεύουν στο να γίνει ο ίδιος ο άνθρωπος... "άνθρωπος".

Οι ακραίοι μηδενιστές ή υπερθρησκευόμενοι ή υπερ - ο,τιδήποτε έχουν καταντήσει γραφικοί και ηλίθιοι εδώ και πολύ καιρό. Το ζήτημα όμως είναι ότι και η μέση, ή η τομή αν θέλετε, όλων των παραπάνω, που αποτελεί τον ουσιαστικό καθρέφτη των πάντων, κινδυνεύει να καταντήσει και αυτή γραφική. Και η γραφικότητα πηγάζει πάντα από την αμφισβήτηση. Και ο "άνθρωπος" θα προκύψει αν αμφισβητηθεί η ανθρώπινη υπόσταση σαν σύνολο και ουσία. Αλλά αυτή ακριβώς η υπόσταση δεν είναι ιδεολογία που μπορεί να αμφισβητηθεί από μια άλλη ιδεολογία, ούτε πολιτικό σύστημα που μπορεί να αμφισβητηθεί από ενα άλλο πολιτικό σύστημα. Είναι κάτι θεμελιώδες που αν αμφισβητηθεί και καταρρεύσει, τότε οι συνέπειες ή οι μεταβολές που θα ακολουθήσουν θα είναι ανυπολόγιστα τεράστιες -  με έναν τελεσίδικο τρόπο. Και, καλώς ή κακώς, μια τόσο βαθιά και τεράστιας κλίμακας αμφισβήτηση μπορεί να προκύψει μόνο από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Την τελευταία φορά που αμφισβητήθηκε κάτι θεμελιώδες, κάτι τόσο βασικό που φαινόταν τουλάχιστον αστείο για κάποιον να διατυπώσει μια αντίθετη συνθήκη, ήταν όταν ήρθε ένας λιγνός φλωράκος με μεγάλα γυαλιά, ο Lobatzefsky, και μούντζωσε κατάμουτρα τον Ευκλείδη λέγοντας το εξής: "έστω ότι από ένα μοναδικό σημείο εκτός μιας ευθείας διέρχονται περισσότερες από μία παράλληλες προς την προηγούμενη ευθείες". Και αφού μούντζωσε τον Ευκλείδη, πήγε έπειτα και κατούρησε στον τάφο του, όταν βάσει τις θεωρίας του προέκυψαν τα μισά τεχνολογικά θαύματα της εποχής μας. Δηλαδή, ξεκινώντας από μια αδύνατη για τα ανθρώπινα αισθητήρια υπόθεση και μια συνθήκη αμφισβήτησης πολύ πιο άκυρη και πιο ριζοσπαστική από ό,τι αποτελεί, για παράδειγμα, η κβαντική θεωρία σε σχέση με τους πενιχρούς νόμους του Νεύτωνα, κατέληξε σε κάτι που τελικά εφαρμόζεται!

Φανταστείτε λοιπόν να αμφισβητηθεί ο ίδιος ο άνθρωπος. Μην με ρωτάτε πώς και γιατί. Το βλέπουμε να γίνεται. Το κάνουμε. Αν γίνει ολοκληρωτικά κάτι τέτοιο, αν επιτύχει, τί θα προκύψει; Μήπως θα αλλάξει την μορφή κάθε πρωταρχικής δομής, κάθε συστήματος, και θα προξενήσει την απαρχή κάποιου άλλου με χαρακτηριστικά που ούτε μπορούμε και ούτε ίσως θέλουμε τώρα να συνειδητοποιήσουμε; Ή θα καταλήξουμε τελικά στο απόλυτο χάος και - ίσως - στο τέλος;

Προσωπικά αισθάνομαι ότι κάποια πράγματα δεν πρέπει να παύουν να ισχύουν. Ποτέ. Κι επειδή δεν αντέχω να postάρω ένα τέτοιο βαρύ στοχαστικό κείμενο χωρίς να ρίξω κι ένα μπινελίκι, έτσι για το καλό, αυτό που πιστεύω είναι ότι αν αυτή η αμφισβήτηση αποκτήσει ουσιαστική υπόσταση θα γαμηθούν τα πάντα. Μην περιμένετε κάποιον να σας πει αν και πότε αμφισβητήσατε το τί είστε. Μην περιμένετε κάποιον να βγει και να φωνάξει με μια πρωτόγονη απόγνωση ανάμεικτη με ηδονή ότι "σταμάτησα να είμαι άνθρωπος". Ποτέ δεν θα γίνει αυτό. Αλλά η αλλαγή θα συντελεστεί υπόγεια, παρασκηνιακά, και τα αποτελέσματα θα είναι ξαφνικά και τελεστετικά.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτές είναι μεγάλες κουβέντες για έναν ούτε καν 24χρονο που θα έπρεπε κανονικά να τον ενδιαφέρει μόνο να βγάζει λεφτά για την πάρτη του με αυτό που του αρέσει να κάνει και να βάζει το πουλί του σε εκείνες που θέλει. Το θέμα είναι ότι ο σημερινός 24χρονος έχει κατανόηση του ιστορικού του ρόλου, κατανόηση του τί αποτελεί ο ίδιος σχετικά με την εποχή του (άσχετα με τον βαθμό στον οποίο επιλέγει να ασχοληθεί με αυτό το θέμα). Γιατί μία εποχή δεν κριτικάρεται μόνο από τις μεταγενέστερες γενιές, αλλά πρώτιστα και από την γενιά που την ζει. Και αν εγώ θα αναζητήσω να βγάλω λεφτά με αυτό που μου αρέσει και ξέρω να κάνω (στο εξωτερικό φυσικά, όχι σε αυτό το απομεινάρι χώρας), και αν το πουλί μου είναι ευχαριστημένο με εκεί όπου μπάινει, το ζήτημα είναι ότι ξέρω για το κάτι παραπάνω το οποίο αποτελώ στο ίχνος της ιστορίας, ξέρω το τί έχω στα χέρια μου - και όπου "εγώ", βάλτε ο "καθένας" και η "καθεμιά". Πραγματικά, πιστεύω ότι καμία άλλη γενιά δεν αντιμετώπιζε τόσο ψυχρά, τόσο αντικειμενικά, τόσο παρατηρητικά την εποχή της. Ακόμα και η γενιά του Μεταπολέμου, η τιγκαρισμένη αυτή γενιά από επιστήμονες, καλλιτέχνες, διανοητές και πολιτικούς - μορφές, παρασυρόταν πάντα από μία διάχυτη αισιοδοξία (φυσικό επακόλουθο του τέλους του πολέμου), αλλά ταυτόχρονα και μια κατήφεια που πήγαζε από το δύσκολο έργο της επανόρθωσης - δύο χαρακτηριστικά αντικρουόμενα, που πάντως αποτέλεσαν τους κινητήριους μοχλούς για όλες τις κινήσεις, από τον καπιταλισμό, τον υπαρκτό σοσιαλισμό και τον Ψυχρό Πόλεμο έως την pop μουσική και τα αφηρημένα γλυπτά. Τώρα όμως δεν υπάρχει τίποτα. Ούτε κατήφεια, ούτε κέφι, όυτε αισιοδοξία, ούτε απαισιοδοξία. Οι πολίτες του αύριο ατενίζουμε την εποχή μας ψυχρά και μονολιθικά, γιατί και αυτή ψυχρά και μονολιθικά μας ατενίζει. Και αυτό που αντικειμενικά και αντικειμενοστραφώς παρατηρούμε δεν είναι παρά το τίποτα - ή το χάος, αυτά αποτελούν άλλωστε δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και κοιτώντας αυτό το τίποτα, αργά ή γρήγορα θα καταλήξουμε κι εμείς στο τίποτα, γενόμενοι έτσι "άνθρωποι", αμφισβητίες και Θωμάδες της ίδιας μας της υπόστασης.

Είδαμε την κατάρρευση ονείρων και κινημάτων, πολιτικών και ιδεολογιών. Σύντομα θα καταρρεύσει ο καπιταλισμός. Σύντομα πιθανώς θα κορεστούν διάφοροι τομείς της Τέχνης. Σύντομα θα αρχίσουν οι απανταχού θρησκείες να χάνουν όλο και περισσότερους οπαδούς. Όλα αυτά είναι γεγονότα ανεπίστρεπτα και αναπόφευκτα. Όμως τα πράγματα που θα βγουν από την μέση θα αντικατασταθούν από κάποια άλλα, αυτή είναι η φυσική ροή. Το ζήτημα είναι αν στο μεσοδιάστημα μεταξύ εκείνου που γκρεμίζεται κατρακυλώντας κι εκείνου που ανεβαίνει δειλά τα σκαλιά για να πάρει την θέση του προηγούμενου, η βάση  - ο άνθρωπος - παραμείνει αρκετά εκτεθειμένη ώστε να γκρεμιστεί και η ίδια, σε μια απέλπιδη προσπάθεια να αντικατασταθεί από κάτι ικανό να στηρίξει την καινούρια κορυφή. Αλλά δεν θα υπάρχει τίποτα για να αντικαταστήσει αυτό που θα χαθεί. Και να υπάρχει όμως... είμαστε σίγουροι ότι το θέλουμε;

Δεν το θέλω αυτό, ρε γαμώτο. Ούτε εσύ το θέλεις. Κι αν λες ότι το θέλεις, λες ψέματα. Γιατί δεν ξέρεις τί είναι αυτό που θέλεις, ξέρεις μόνο το τί διακυβεύεται αν χαθεί ό,τι πιο βασικό έχεις - τόσο, ώστε τελικά να μην το θέλεις. Υπάρχει λοιπόν λύση; Πώς γίνεται να στηριχτούν όλα τα καινούρια πράγματα που χειμαρρωδώς έρχονται καταπάνω μας, αν δεν αλλάξει η ταλαιπωρημένη και τραυματισμένη βάση; Γίνεται... αν αυτή η βάση ισχυροποιηθεί και επιδιορθωθεί. Αν ιαθεί.

Η λύση δεν είναι η αμφισβήτηση του ανθρώπου, της θεμελιώδους του υπόστασης. Η λύση είναι η αμφισβήτηση του ρόλου του ανθρώπου. Η αμφισβήτηση της θέσης του στον κόσμο και του τρόπου αντιμετώπισης των προκλήσεων του κόσμου αυτού. Εν προκειμένω, για την γενιά μας, η λύση θα πηγάσει θέλοντας και μη από τον τρόπο αντιμετώπισης του κοινωνικού γίγνεσθαι. Ρομαντισμοί και διανοητικές ακροβασίες δεν χωρούν πλέον, η ψυχρή και αντικειμενική στάση που κρατάμε απέναντι σε μια κοινωνία που διαλύεται θα εξακολουθήσει να είναι έτσι - ψυχρή και αντικειμενική. Απλά είναι ατελέσφορο να σταματήσουμε στην στείρα κριτική. Ας είμαστε ψυχροί και υπολογιστές, αλλά εξετάζοντας τρόπους βελτιστοποίησης. Εμείς πρέπει να το κάνουμε αυτό. Στις δικές μας πλάτες έπεσε το φορτίο. Εμείς είμαστε η ενηλικίωση των έφηβων πατεράδων μας. Πρέπει να το κάνουμε, ώστε να δώσουμε το δικαίωμα σε αυτούς που θα μας διαδεχθούν να είναι και πάλι ρομαντικοί, όσο ρομαντικοί ήταν αυτοί που διαδεχθήκαμε. Με την διαφορά ότι αυτοί που διαδεχθήκαμε ήταν ρομαντικοί από αντίδραση - αυτοί που θα μας διαδεχθούν επιβάλλεται να είναι ρομαντικοί από άποψη.

Δεν ξέρω πώς ακριβώς θα το πετύχουμε αυτό. Η αντίδραση μέσω της πολιτικής και της κοινωνικής κατακραυγής φαίνεται ότι αποτυγχάνει - όχι ότι διανοούμαστε να την σταματήσουμε, το κάθε άλλο. Αλλά ΠΡΕΠΕΙ να αναζητηθεί και κάτι περισσότερο, κάτι διαφορετικό. Το τί θα είναι αυτό; Άγνωστο... ακόμα. Αλλά ένα είναι σίγουρο: κανένας πούστης δεν πρέπει ποτέ να τολμήσει να γυρίσει και να μας φτύσει κατάμουτρα ότι αντί για άνθρωποι, είμαστε "άνθρωποι".

Read more...